📖 Finansal Okuryazarlık

Belirli bir dönemdeki gelir ve giderlerin planlanması; ne kadar kazanıp ne kadar harcadığınızın listesi.

Maaş, kira, faiz gibi düzenli ya da düzensiz olarak elde edilen para girişi.

Kira, fatura, market gibi para çıkışı gerektiren tüm harcamalar.

Gelirin harcanmayıp bir kenara ayrılan kısmı.

Beklenmedik durumlar (işsizlik, sağlık) için ayrılan, 3-6 aylık gideri karşılayan birikim.

Sahip olduğunuz varlıkların toplamından borçlarınızın çıkarılmış hali; gerçek finansal durumunuz.

Belirli bir dönemde içeri giren ve dışarı çıkan paranın hareketi.

Bir varlığın değer kaybetmeden hızlıca nakde çevrilebilme kolaylığı.

Genel fiyat seviyesinin zamanla artması; paranın alım gücünün düşmesi.

Genel fiyat seviyesinin düşmesi; enflasyonun tersi.

Enflasyondan arındırılmış gerçek kazanç; getirinizin alım gücü olarak ne ifade ettiği.

Enflasyon hesaba katılmadan görünen ham getiri oranı.

Paranın kullanım bedeli; borç verene ödenen ya da mevduatta size ödenen ek tutar.

Faiz hesaplanmadan önceki asıl borç ya da yatırım tutarı.

Yalnızca anapara üzerinden hesaplanan faiz.

Anaparaya eklenen faizin de faiz getirmesi; 'faizin faizi', uzun vadede büyük fark yaratır.

Bir borcun ya da yatırımın süresi; ne zaman ödeneceği ya da olgunlaşacağı.

Belirli bir teminat olmadan kişisel ihtiyaçlar için kullanılan tüketici kredisi.

Ev almak için kullanılan, KKDF ve BSMV'den istisna olan uzun vadeli kredi.

Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu; tüketici kredisi faizine eklenen %15'lik kesinti.

Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi; kredi/banka işlemlerine eklenen vergi.

Ödeme geçmişinize göre hesaplanan, kredi başvurularında kullanılan puan (Findeks).

Bir borcun belirli aralıklarla ödenen eşit ya da değişken parçaları.

Kredi kartı borcunun gecikmeye düşmemek için ödenmesi gereken en düşük tutar; kalanına faiz işler.

Kredi kartının dönem içi harcama ve ödeme dökümünü gösteren hesap özeti.

Kredi kartından çekilen nakit; genellikle yüksek faiz ve ücretle işler.

Bir borca karşılık gayrimenkulün teminat gösterilmesi.

Borçlu ödeyemezse borcu üstlenmeyi taahhüt eden kişi.

Ödenemeyen bir borcun vade/taksit koşullarının yeniden düzenlenmesi.

Bankaya yatırılan, faiz getiren para; vadeli veya vadesiz olabilir.

Belirli süre çekilmemek üzere bankaya yatırılan ve faiz kazandıran hesap.

Faiz yerine kâr/zarar ortaklığına dayalı, faizsiz bankacılık ürünü.

Bir menkul kıymetin geri alım taahhüdüyle satılması; kısa vadeli faiz getirisi sağlar.

Devletin 1 yıldan kısa vadeli borçlanma aracı.

Devletin 1 yıldan uzun vadeli borçlanma aracı; düşük riskli sabit getirili yatırım.

Devlet ya da şirketlerin döviz cinsinden çıkardığı uzun vadeli borçlanma senedi.

Faizsiz finans ilkelerine uygun, bir varlığa dayalı kira sertifikası.

Birçok yatırımcının parasının bir araya gelip profesyonelce yönetildiği portföy.

Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu; farklı fonları tek yerden almayı sağlar.

Borsada hisse gibi işlem gören, bir endeksi/sepeti izleyen yatırım fonu.

Bireysel Emeklilik Sistemi; %30 devlet katkısıyla uzun vadeli birikim.

Kur Korumalı Mevduat; TL mevduatın kur artışına karşı korunduğu hesap türü.

Faiz/getiri gibi kazançlardan kaynağında kesilen vergi.

Geleneksel değer saklama aracı; ons uluslararası birim, gram yerel ölçüdür.

Bir şirkete ortaklık payını temsil eden menkul kıymet.

Türkiye'nin hisse, tahvil ve türevlerin işlem gördüğü organize piyasası.

Borsa İstanbul'un en büyük 100 hissesinden oluşan ana endeks.

Bir grup hissenin ortalama performansını gösteren gösterge.

Şirketin kârından ortaklarına (hissedarlara) dağıttığı pay.

Bir şirketin hisselerini ilk kez halka satışa sunması.

Borsada hisse alım-satımının birimi; 1 lot genelde 1 adet payı ifade eder.

Bir varlığın fiyatının ne kadar dalgalı/oynak olduğunun ölçüsü.

Fiyatların genel olarak yükseldiği, iyimser piyasa dönemi.

Fiyatların genel olarak düştüğü, kötümser piyasa dönemi.

Şirketin iç kaynaklarını sermayeye ekleyip hissedarlara ücretsiz pay vermesi.

Sermaye artırımında mevcut ortakların yeni payları öncelikli alma hakkı.

Fiyat/Kazanç oranı; hisse fiyatının şirketin hisse başı kârına bölümü, pahalılık göstergesi.

Bir yatırımcının sahip olduğu tüm yatırımların bütünü.

Riski azaltmak için yatırımı farklı araçlara dağıtmak; 'tüm yumurtaları tek sepete koyma'.

Zararı sınırlamak için belirli fiyata düşünce otomatik satış emri.

Yabancı ülke para birimleri (dolar, euro vb.).

İki para biriminin birbirine oranı (örn. EUR/USD).

İki yabancı paranın TL gibi üçüncü bir birim üzerinden hesaplanan oranı.

Döviz çiftlerinin kaldıraçlı işlem gördüğü uluslararası piyasa; yüksek risklidir.

İki tarafın faiz ya da döviz akışlarını belirli süreyle takas etmesi.

İlk ve en bilinen kripto para; merkezi olmayan dijital değer aracı.

Akıllı sözleşmeler ve uygulamalar çalıştırabilen blok zinciri ve kripto parası.

İşlemlerin dağıtık ve değiştirilemez şekilde kaydedildiği zincirleme defter teknolojisi.

Değeri dolar gibi bir varlığa sabitlenmiş kripto para (örn. USDT).

Kripto varlığı ağa kilitleyerek ödül kazanma yöntemi.

Merkezi olmayan finans; aracısız borç verme, faiz ve takas protokolleri.

Bitcoin dışındaki tüm kripto paralara verilen genel ad.

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası; kaldıraçlı türev ürünlerin işlem gördüğü piyasa.

Az sermayeyle büyük pozisyon açma; kazancı da kaybı da büyütür, anaparadan fazla kayıp olabilir.

Bir varlığı gelecekte belirli fiyattan alma/satma hakkı veren (zorunluluk değil) sözleşme.

Bir varlığı ileride belirli fiyat ve tarihte alma/satma zorunluluğu doğuran sözleşme.

Fark sözleşmesi; varlığa sahip olmadan fiyat farkından kazanç/kayıp; yüksek riskli.

Long: yükselişten kazanç beklemek; Short: düşüşten kazanç beklemek.

Elektronik Ürün Senedi; lisanslı depodaki tarım ürününü temsil eden, borsada işlem gören belge.

Türkiye Ürün İhtisas Borsası; ELÜS'lerin alınıp satıldığı borsa.

Gayrisafi Yurt İçi Hasıla; bir ülkenin bir yılda ürettiği mal ve hizmetlerin toplam değeri.

Tüketici Fiyat Endeksi; halkın aldığı mal/hizmet fiyatlarındaki değişim, enflasyon göstergesi.

Üretici Fiyat Endeksi; üreticilerin mal fiyatlarındaki değişim.

Merkez bankasının belirlediği, piyasadaki tüm faizlere yön veren temel faiz.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası; para politikasını ve faizi belirler.

Ekonominin üst üste daralma yaşadığı durgunluk dönemi.

Bir ülkenin dış dünyaya ödediğinin elde ettiğinden fazla olması.

Kişilerin kazançları üzerinden alınan, artan oranlı vergi.

Katma Değer Vergisi; mal ve hizmet alımında fiyata eklenen dolaylı vergi.

Sözleşme, bordro gibi resmi belgelerden alınan vergi.

Bir varlığı alıp kârla satınca oluşan kazançtan alınan vergi.

Sosyal Güvenlik Kurumu; emeklilik ve sağlık güvencesini yöneten kurum.

Esnaf, çiftçi ve kendi işini yapanların bağlı olduğu sosyal güvenlik statüsü (4/b).

Sigorta teminatı karşılığında sigorta şirketine ödenen bedel.

Sigorta sözleşmesinin koşullarını ve teminatları gösteren belge.

Hasarda sigortalının kendi cebinden karşılayacağı, teminat dışı bırakılan pay.

Zorunlu Deprem Sigortası; konutun deprem hasarını teminat altına alır.

Nakit, gayrimenkul, yatırım gibi ekonomik değeri olan ve size ait her şey.

Geri ödenmesi gereken krediler, faturalar gibi finansal sorumluluklar.

Çalışarak, emek vererek elde edilen gelir (maaş, ücret).

Sürekli aktif çalışma gerektirmeden elde edilen gelir (kira, temettü, faiz).

Vergi ve SGK kesintileri yapılmadan önceki toplam maaş.

Vergi ve SGK kesintilerinden sonra elinize geçen maaş.

Yasal olarak ödenebilecek en düşük aylık ücret tutarı.

Asgari Geçim İndirimi; 2022'de asgari ücretin gelir vergisinden istisna edilmesiyle uygulamadan kalkmıştır.

Belirli şartlarla işten ayrılan çalışana, çalıştığı her tam yıl için ödenen tazminat.

İş sözleşmesi bildirim süresine uyulmadan feshedilince ödenen tazminat.

Haftalık yasal çalışma süresini aşan, zamlı ücretlendirilen çalışma.

Vergi, muhasebe ve mali konularda danışmanlık veren yetkili uzman.

Bir mal veya hizmet alımını belgeleyen resmi ödeme belgesi.

Bir banka işleminin (havale, ödeme) gerçekleştiğini gösteren belge.

Banka hesaplarını uluslararası standartta tanımlayan numara.

Elektronik Fon Transferi; farklı bankalar arasında para gönderimi.

Aynı banka içindeki hesaplar arasında para transferi.

Fonların Anlık ve Sürekli Transferi; 7/24 anlık para gönderim sistemi.

Fatura gibi düzenli ödemelerin bankaca otomatik yapılması için verilen talimat.

Site/apartman ya da üyelik için düzenli ödenen ortak gider.

Bankanın size kullandırmayı kabul ettiği azami borç tutarı.

Borcun geri ödenmemesi durumunda alacaklıya güvence sağlayan varlık.

Bir borca karşılık taşınır malın (araç vb.) güvence gösterilmesi.

Bir bankadan belirli tutarın ödenmesini sağlayan kıymetli evrak.

Belirli bir tarihte belirli tutarın ödeneceğine dair borç belgesi.

Vadesinde ödenmeyen çek/senedin resmi olarak tespit edilmesi.

Kredili Mevduat Hesabı; bakiye bitince devreye giren, yüksek faizli kısa vadeli kredi.

Mevcut bir borcun daha uygun koşullu yeni bir kredeyle kapatılması.

Birden çok borcun tek bir kredide birleştirilmesi.

Tüm masraf ve bileşik etkiyi içeren gerçek yıllık faiz maliyeti.

Ödemesi geciken borca uygulanan ek, daha yüksek faiz.

Bir kredinin vadesinden önce tamamen ödenmesi.

Bireylerin kredi notu ve risk raporunu sunan sistem.

Bankanın mevduata verdiği faiz ile kredide aldığı faiz arasındaki fark.

Bir yatırımın belirli sürede sağladığı kazanç (genelde % olarak).

Bir yatırımda beklenenden farklı, özellikle olumsuz sonuç çıkma olasılığı.

Yüksek getiri beklentisinin genelde yüksek riskle gelmesi ilkesi.

Benzer özellikteki yatırımların grubu (hisse, tahvil, emtia, nakit).

Portföyün farklı varlık sınıflarına paylaştırılması.

Düzenli aralıklarla sabit tutar yatırarak ortalama alış fiyatını dengeleme.

Yıllık temettünün hisse fiyatına oranı.

Yatırım fonunu yöneten kuruma ödenen, getiriden düşülen ücret.

Bir fonun pay başına net varlık değeri.

Bir endeksi birebir izleyen, düşük maliyetli yatırım fonu.

Nitelikli yatırımcılara yönelik, esnek stratejili yüksek riskli fon.

Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı; gayrimenkule borsadan yatırım yapma imkânı.

Hem koruma hem uzun vadeli birikim sağlayan sigorta-yatırım ürünü.

Çalışanların otomatik dahil edildiği bireysel emeklilik uygulaması.

Şirketin net kârının hisse adedine bölünmesi.

Piyasa Değeri / Defter Değeri oranı; hissenin defter değerine göre pahalılığı.

Şirketin tüm hisselerinin güncel toplam değeri.

Belirlediğiniz fiyattan ya da daha iyisinden gerçekleşen alım/satım emri.

Anlık en iyi fiyattan hemen gerçekleşen emir.

Sahip olmadığınız hisseyi ödünç alıp satarak düşüşten kazanç hedefleme.

Borsada serbestçe işlem gören hisse yüzdesi.

Bir hissenin bir seansta yükselebileceği/düşebileceği azami sınır (genelde %10).

Borsada işlemlerin yapıldığı belirli zaman dilimi.

Bir hissenin piyasaya göre ne kadar oynak olduğunun ölçüsü.

Köklü, güçlü ve güvenilir büyük şirket hisseleri.

Fiyat grafiği ve geçmiş verilere dayalı yön tahmini yöntemi.

Şirketin mali tabloları ve gerçek değerine dayalı analiz yöntemi.

Fiyatın aşağıda zorlandığı (destek) ve yukarıda zorlandığı (direnç) seviyeler.

Belirli dönemdeki fiyatların ortalamasını gösteren teknik gösterge.

Kısa vadeli fiyat hareketlerinden kazanç amaçlı yüksek riskli işlem.

Döviz kurundaki dalgalanmanın yatırım veya borç değerini etkilemesi riski.

Bir ülke parasının diğer paralar karşısında resmen değer kaybetmesi.

Bankanın dövizi sizden alış ve size satış fiyatı; aradaki fark bankanın kârıdır.

Merkez bankasının kuru belirli seviyede tuttuğu rejim.

Kurun arz-talebe göre serbestçe belirlendiği rejim.

Yeni kripto birimlerinin üretildiği ve işlemlerin doğrulandığı süreç.

Kripto varlıkları saklamaya ve göndermeye yarayan dijital cüzdan.

Kripto cüzdanına erişimi sağlayan, gizli tutulması gereken şifre.

İnternete bağlı olmayan, daha güvenli kripto saklama yöntemi.

Koşullar sağlanınca otomatik çalışan, blok zincirindeki program.

Mevcut bir blok zinciri üzerinde oluşturulan dijital varlık.

Blok zincirinde işlem yaptırmak için ödenen ağ ücreti.

Projelerin kullanıcılara ücretsiz token dağıtması.

Bitcoin madencilik ödülünün periyodik olarak yarıya inmesi.

Kaldıraçlı pozisyon açmak için yatırılması gereken güvence tutarı.

Zarar artınca ek teminat istenmesi; yatırılmazsa pozisyon zorla kapatılır.

Bir türev ürünün fiyatının bağlı olduğu temel varlık.

Olası zararları dengelemek için ters pozisyon alma stratejisi.

Alım-satımın anında ve peşin gerçekleştiği piyasa.

Bir varlığı belirli fiyattan alma/satma hakkı veren menkul kıymet.

İş gücü içinde iş arayıp bulamayanların yüzdesi.

Devletin gelirlerinin giderlerinden az olması.

Bir ülkenin yurt dışına olan toplam borcu.

Merkez bankasının elindeki döviz ve altın varlıkları.

Yüksek enflasyon ile ekonomik durgunluğun aynı anda görüldüğü durum.

Bankaların mevduatlarının merkez bankasında tutmak zorunda olduğu pay.

Merkez bankasının piyasadaki para miktarını alım-satımla ayarlaması.

Ülkeler arası fiyat farkını dikkate alan kur karşılaştırması.

Bir ülkenin ya da şirketin iflas riskini gösteren risk primi.

Merkez bankasının gecelik borç verme ve borçlanma faizleri arasındaki bant.

Özel Tüketim Vergisi; akaryakıt, araç, alkol gibi belirli ürünlerden alınır.

Motorlu Taşıtlar Vergisi; araç sahiplerinin yılda iki taksit ödediği vergi.

Konut, işyeri ve arsa için belediyeye ödenen yıllık vergi.

Gelir ve kazançların vergi dairesine bildirildiği resmi belge.

Gelir arttıkça uygulanan oranın yükseldiği gelir vergisi kademeleri.

Fazla ödenen verginin mükellefe geri ödenmesi.

Belirli gelir veya kişilerin vergiden kısmen ya da tamamen muaf tutulması.

Kazanç üzerinden dönemsel peşin ödenen, yıllık vergiden mahsup edilen vergi.

Sigortalı varlıkta meydana gelen ve teminat kapsamındaki zarar.

Sigorta şirketinin hasar karşılığında sigortalıya yaptığı ödeme.

Hasarsızlığa göre kasko/trafik priminin indirildiği ya da artırıldığı sistem.

Hasarın tutarını ve nedenini tespit eden bağımsız uzman.

Zorunlu; kazada karşı tarafa verilen zararı karşılayan sigorta.

İsteğe bağlı; kendi aracınızdaki hasarı karşılayan sigorta.

SGK'lılara anlaşmalı özel hastanelerde fark ödemeden tedavi sağlayan sigorta.

Emeklilikte Yaşa Takılanlar; belirli koşullarda yaş şartı olmadan emeklilik düzenlemesi.

Emeklilik ve sağlık hakları için ödenmiş sigorta gün sayısı.

SGK statüleri: 4A işçi (eski SSK), 4B kendi işi (Bağ-Kur), 4C memur.

Bir taşınmazın mülkiyetini resmen gösteren belge.

Bir gayrimenkulün piyasa değerinin uzmanca belirlenmesi.

Belediyece belirlenen, vergiye esas taşınmaz değeri.

İnşaat tamamlanmadan bağımsız bölümler üzerinde kurulan ön mülkiyet hakkı.

Tamamlanmış binada bağımsız bölümün tam mülkiyeti.

Bir arsaya ne, ne kadar yapılabileceğini gösteren resmi belge.